Theo đề án, tổ hợp được quy hoạch trên diện tích khoảng 250 ha tại khu vực hai xã Chuyên Mỹ và Ứng Hòa, gồm 25 phân khu chức năng, phục vụ lắp ráp, sửa chữa và chế tạo phương tiện, linh kiện đường sắt. VNR kiến nghị được giao làm cơ quan chủ quản thực hiện dự án.
Dự án được chia làm hai giai đoạn. Giai đoạn 1 (2026 - 2028) tập trung đầu tư hạ tầng và thiết bị, hướng tới lắp ráp đầu máy điện, sản xuất toa xe khách tốc độ 160 km/h và các đoàn tàu điện tự hành (EMU) cho đường sắt đô thị. Giai đoạn 2 (2031 - 2032) sẽ đi sâu làm chủ công nghệ, từng bước tự sản xuất các cấu kiện cốt lõi như giá chuyển hướng, bệ xe, thùng xe và phụ tùng thay thế.
Theo tính toán của VNR, đến năm 2050, nhu cầu phương tiện đường sắt của Việt Nam có thể lên tới gần 16.780 đầu máy, toa xe, với quy mô thị trường ước khoảng 251.000 tỷ đồng. Riêng các đoàn tàu EMU phục vụ đường sắt tốc độ cao chiếm giá trị hơn 137.000 tỷ đồng. Trong khi đó, năng lực trong nước hiện mới chỉ đáp ứng sửa chữa, đóng mới toa xe thông thường, chưa sản xuất được đầu máy điện hay tàu EMU hiện đại.
VNR cho rằng, nếu không đầu tư sớm, Việt Nam sẽ tiếp tục phụ thuộc vào nhập khẩu, vừa tốn ngoại tệ, vừa không làm chủ được công nghệ lõi. Do đó, tổ hợp công nghiệp đường sắt được kỳ vọng trở thành nền tảng để xây dựng ngành công nghiệp đường sắt tự chủ, học hỏi kinh nghiệm phát triển từ các quốc gia đi trước như Trung Quốc.
Bên cạnh mục tiêu công nghệ, dự án còn hướng tới chuyển dịch xanh, phù hợp cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, khi các đầu máy diesel cũ dần được thay thế bằng phương tiện chạy điện, năng lượng sạch. VNR ước tính doanh thu lũy kế giai đoạn 2030 - 2050 có thể đạt hơn 228.000 tỷ đồng, thời gian hoàn vốn khoảng 16 năm.
Quan trọng hơn, dự án được kỳ vọng tạo cú hích cho hệ sinh thái công nghiệp phụ trợ, tạo việc làm, giảm chi phí dài hạn cho ngân sách, đồng thời góp phần đảm bảo an ninh – quốc phòng thông qua việc chủ động phương tiện vận tải chiến lược. Nếu được thông qua, VNR cam kết khởi động dự án ngay, sẵn sàng đón đầu nhu cầu của tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam trong tương lai.
Hậu Thạch (t/h)
