Một trong những tác động rõ rệt nhất là sự gián đoạn trên các tuyến vận tải biển chiến lược. Biển Đỏ và kênh đào Suez từ lâu được xem là “huyết mạch” của thương mại quốc tế, kết nối châu Á với châu Âu và bờ Đông nước Mỹ. Khi tình hình an ninh khu vực trở nên phức tạp, nhiều hãng tàu quốc tế buộc phải thay đổi lộ trình để đảm bảo an toàn cho hàng hóa và thủy thủ đoàn. Thay vì đi qua Biển Đỏ, tàu phải vòng xuống mũi Hảo Vọng ở Nam Phi, kéo dài thời gian vận chuyển từ 10 đến 15 ngày so với bình thường.

Việc thay đổi tuyến vận tải không chỉ làm chậm tiến độ giao hàng mà còn khiến chi phí logistics tăng mạnh. Giá cước vận tải biển, phụ phí nhiên liệu và chi phí bảo hiểm đều tăng theo, gây áp lực trực tiếp lên doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Đối với các ngành có biên lợi nhuận thấp như dệt may, da giày hay nông sản, chi phí vận chuyển tăng thêm có thể làm giảm đáng kể khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, sự kéo dài của hành trình vận tải còn gây ra tình trạng thiếu container rỗng tại nhiều cảng châu Á, trong đó có Việt Nam. Khi chu kỳ quay vòng container bị chậm lại, doanh nghiệp phải đối mặt với nguy cơ thiếu thiết bị vận chuyển trong mùa cao điểm xuất khẩu. Điều này khiến kế hoạch sản xuất và giao hàng của nhiều doanh nghiệp bị đảo lộn, đặc biệt với các mặt hàng có thời hạn bảo quản ngắn như thủy sản, trái cây hay nông sản tươi.

Không chỉ tác động đến logistics, xung đột Trung Đông còn có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh năng lượng toàn cầu. Khu vực này là một trong những trung tâm sản xuất và xuất khẩu dầu mỏ lớn nhất thế giới. Nếu căng thẳng leo thang, giá dầu có thể tăng mạnh, kéo theo chi phí vận tải và sản xuất gia tăng. Điều này sẽ tạo ra áp lực lạm phát và ảnh hưởng gián tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam.

Trước những rủi ro đó, nhiều doanh nghiệp trong nước đã bắt đầu chủ động điều chỉnh chiến lược kinh doanh. Một số doanh nghiệp chuyển điều kiện giao hàng từ CIF sang FOB để giảm rủi ro liên quan đến vận tải. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ ưu tiên khai thác các thị trường gần như ASEAN, Trung Quốc hay Nhật Bản nhằm rút ngắn thời gian vận chuyển và giảm phụ thuộc vào các tuyến đường biển xa.

Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, các cơ quan quản lý cũng khuyến nghị cần tăng cường theo dõi sát tình hình địa chính trị và thị trường vận tải quốc tế. Việc đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu, mở rộng thị trường xuất khẩu và nâng cao năng lực dự báo sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu tác động từ những biến động bên ngoài.

Về dài hạn, các chuyên gia cho rằng, Việt Nam cần đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng logistics, phát triển đội tàu biển quốc tế và xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt hơn. Những biến động địa chính trị hiện nay tuy đặt ra nhiều thách thức, nhưng cũng là cơ hội để doanh nghiệp tái cấu trúc hoạt động, nâng cao khả năng quản trị rủi ro và tăng sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Nam Sơn (t/h)