Chuyển đổi số đã làm thay đổi gần như toàn bộ hành vi mua sắm của người tiêu dùng. Từ tìm kiếm thông tin, so sánh giá, đặt hàng, thanh toán cho đến chăm sóc sau bán hàng đều có thể thực hiện trực tuyến. Mô hình này giúp người dân ở nhiều khu vực, kể cả vùng sâu, vùng xa, tiếp cận nguồn hàng phong phú hơn với chi phí thấp hơn.
Tuy nhiên, không phải người tiêu dùng nào cũng có điều kiện tiếp cận môi trường số như nhau. Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương), người dân tộc thiểu số và các nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương vẫn gặp nhiều khó khăn do hạn chế về kỹ năng số, ngôn ngữ, điều kiện tiếp cận thông tin cũng như đặc điểm địa bàn sinh sống. Đây là những yếu tố khiến họ có nguy cơ cao trở thành đối tượng của các hành vi lừa đảo, cung cấp thông tin sai lệch hoặc xâm phạm quyền lợi khi giao dịch trực tuyến.
Thực tế đó đặt ra yêu cầu phải xây dựng cơ chế bảo vệ người tiêu dùng phù hợp với bối cảnh mới, trong đó ưu tiên các giải pháp dành cho những nhóm yếu thế để bảo đảm mọi người đều được tiếp cận bình đẳng với các quyền theo quy định của pháp luật.
Việc bảo vệ người tiêu dùng dễ bị tổn thương hiện cũng là định hướng xuyên suốt trong nhiều chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Các văn bản chỉ đạo như Chỉ thị số 30-CT/TW, Kết luận số 207-KL/TW, Nghị quyết số 87/NQ-CP cùng Chương trình quốc gia về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026-2030 đều xác định nhiệm vụ nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, đồng thời ưu tiên hỗ trợ các nhóm yếu thế trong xã hội.
Đáng chú ý, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã quy định người dân tộc thiểu số là một trong bảy nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương được áp dụng cơ chế bảo vệ riêng. Ngoài các quyền chung, nhóm đối tượng này còn được hỗ trợ tiếp cận thông tin, hướng dẫn thực hiện quyền khi phát sinh tranh chấp và được bảo vệ trước các hành vi lợi dụng rào cản về ngôn ngữ, phong tục hoặc điều kiện khách quan để xâm phạm quyền lợi.
Để các quy định đi vào thực tiễn, Bộ Công Thương và Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ người tiêu dùng. Bên cạnh hoạt động tuyên truyền, phổ biến Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, hệ thống Tổng đài tư vấn 1800.6838 cùng các kênh tiếp nhận trực tuyến đang được vận hành nhằm hỗ trợ người dân phản ánh, khiếu nại và được tư vấn về quyền lợi của mình.
Song song với đó, việc kết nối dữ liệu giữa Tổng đài và cơ quan quản lý tại 34 tỉnh, thành phố đang từng bước hình thành mạng lưới hỗ trợ thống nhất trên phạm vi cả nước. Mô hình này được kỳ vọng sẽ giúp người dân ở những khu vực còn hạn chế về điều kiện tiếp cận dịch vụ công dễ dàng nhận được sự hỗ trợ khi phát sinh tranh chấp trong quá trình mua sắm.
Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, để bảo vệ hiệu quả người tiêu dùng trong môi trường số, cần đẩy mạnh phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương và các tổ chức xã hội trong công tác thanh tra, kiểm tra, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật. Trọng tâm là những hành vi gian lận, lừa đảo hoặc cung cấp thông tin sai lệch trên các nền tảng số, vốn có nguy cơ tác động lớn đến các nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương.
Cùng với vai trò của cơ quan quản lý, doanh nghiệp cũng được yêu cầu nâng cao trách nhiệm trong hoạt động kinh doanh. Việc công khai đầy đủ thông tin về sản phẩm, giá bán, điều kiện giao dịch, phương thức thanh toán, chính sách bảo hành, đổi trả và quy trình giải quyết khiếu nại không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn góp phần tạo dựng niềm tin đối với khách hàng.
Đối với người tiêu dùng ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, doanh nghiệp cần quan tâm hơn đến khả năng tiếp cận thông tin thông qua việc thiết kế giao diện thân thiện, sử dụng nội dung dễ hiểu, trực quan và phù hợp với điều kiện sử dụng công nghệ của từng nhóm đối tượng. Những giải pháp này sẽ giúp người tiêu dùng nhận diện rõ quyền lợi của mình, hạn chế rủi ro trong giao dịch và góp phần xây dựng môi trường tiêu dùng số an toàn, minh bạch.
Trong bối cảnh thương mại điện tử tiếp tục phát triển mạnh, bảo vệ người tiêu dùng không còn là nhiệm vụ riêng của cơ quan quản lý mà đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội. Chỉ khi các chủ thể cùng nâng cao trách nhiệm và hành động đồng bộ, quyền lợi của người tiêu dùng, đặc biệt là các nhóm yếu thế, mới được bảo đảm một cách thực chất trong nền kinh tế số.
Nam Sơn (t/h)
