Theo Bộ Xây dựng, với kịch bản giá nhiên liệu tăng 100% so với đầu năm 2026, riêng các công trình giao thông trọng điểm có thể làm chi phí xây dựng tăng thêm khoảng 42.300 tỷ đồng. Đây được xem là áp lực rất lớn đối với ngân sách Nhà nước cũng như tiến độ triển khai các dự án hạ tầng.
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng cho biết, quy định pháp luật liên quan đến điều chỉnh hợp đồng xây dựng trong trường hợp bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản đã được quy định tại nhiều văn bản pháp luật hiện hành.
Theo đó, hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định chỉ được điều chỉnh đơn giá trong trường hợp bất khả kháng theo quy định của Luật Xây dựng năm 2014 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020), cùng các nghị định hướng dẫn thi hành. Ngoài ra, hợp đồng xây dựng cũng có thể được sửa đổi khi hoàn cảnh thực hiện hợp đồng thay đổi cơ bản theo quy định của Luật Đấu thầu năm 2023 (sửa đổi năm 2025) và Bộ luật Dân sự năm 2015.
Bộ Xây dựng nhấn mạnh, việc điều chỉnh giá hợp đồng phải được các bên thỏa thuận cụ thể về phạm vi, phương pháp, trình tự và căn cứ điều chỉnh. Phương pháp điều chỉnh cần phù hợp với loại hợp đồng, tính chất công việc và mức độ biến động thực tế của giá nhiên liệu, vật liệu xây dựng.
Trên cơ sở đó, Bộ Xây dựng đề nghị các bộ, ngành, địa phương chỉ đạo chủ đầu tư phối hợp với nhà thầu rà soát, đánh giá đầy đủ tác động của biến động giá đối với từng hợp đồng cụ thể. Các yếu tố cần xem xét gồm thời điểm ký kết hợp đồng, khối lượng đã thi công, mức độ ảnh hưởng của biến động giá và các biện pháp ứng phó mà nhà thầu đã thực hiện.
Việc xác định biến động giá có được coi là sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản hay không sẽ là căn cứ để quyết định sửa đổi hợp đồng, đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích, chia sẻ rủi ro giữa các bên và tránh thất thoát, lãng phí vốn đầu tư.
Bộ Xây dựng cũng yêu cầu các cơ quan liên quan nghiên cứu kỹ mức độ biến động của giá xăng dầu, vật liệu để lựa chọn phương pháp điều chỉnh phù hợp; đồng thời xác định rõ nguồn dữ liệu đầu vào như giá vật liệu xây dựng, chỉ số giá xây dựng và phạm vi điều chỉnh hợp đồng.
Theo dự báo của Viện Kinh tế xây dựng, nếu giá nhiên liệu tăng gấp đôi, các công trình giao thông sẽ chịu tác động lớn nhất với chi phí xây dựng có thể tăng tới 18,45%.
Để hạn chế tác động tiêu cực, Viện Kinh tế xây dựng kiến nghị các Sở Xây dựng theo dõi sát diễn biến thị trường, công bố kịp thời giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng theo tháng hoặc sớm hơn khi cần thiết. Đồng thời tăng cường kiểm tra, xử lý tình trạng đầu cơ, găm hàng, đẩy giá cát, đá và các vật liệu thiết yếu khác.
Hiện nay, cả nước có 44 dự án trọng điểm đang được Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm quốc gia theo dõi với tổng mức đầu tư khoảng 569.000 tỷ đồng. Trong đó, giá trị xây dựng khoảng 413.000 tỷ đồng và phần khối lượng chưa thi công còn khoảng 267.000 tỷ đồng.
Theo Bộ Xây dựng, việc có cơ chế điều chỉnh hợp đồng linh hoạt, phù hợp thực tế sẽ góp phần tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp xây dựng, bảo đảm tiến độ các dự án hạ tầng trọng điểm và ổn định hoạt động đầu tư công trong bối cảnh thị trường vật liệu biến động mạnh.
Hậu Thạch (t/h)
