Món chè hạt sen long nhãn có lịch sử gắn liền với ẩm thực cung đình Việt Nam. Tương truyền, nó xuất hiện từ thời xưa, khi nhãn lồng Hưng Yên được chọn để tiến vua nhờ hương vị thơm ngon đặc trưng. Tại Hà Nội, người ta thường dùng hạt sen từ hồ Tây, loại sen Bách Diệp với nhiều cánh nhỏ, để chế biến món này. Ban đầu, đây là món ăn dành cho giới vương giả, chỉ được nấu vào những dịp quan trọng như tiếp khách quý hay biếu tặng người thân.
Để chế biến chè hạt sen long nhãn, nguyên liệu chính bao gồm hạt sen tươi hoặc khô, long nhãn (có thể dùng nhãn tươi hoặc nhãn khô gọi là nhãn nhục), đường phèn và một số phụ liệu như lá dứa hoặc vani để tăng hương thơm. Nếu dùng hạt sen khô, cần ngâm nước ấm 2-3 giờ để mềm. Với nhãn tươi, rửa sạch, tách vỏ và hạt để lấy phần cùi. Một cách làm phổ biến là nhồi hạt sen đã nấu chín vào bên trong cùi nhãn để tạo hình "long nhãn" đẹp mắt. Sau đó, đun hạt sen với nước đến khi mềm, vớt ra, rồi nấu đường phèn tan trong nước luộc sen, thêm lá dứa cho thơm. Cuối cùng, trộn long nhãn với hạt sen vào nồi đường, đun thêm vài phút để ngấm vị. Món chè có thể nấu từ nguyên liệu tươi để giữ độ giòn ngon, hoặc dùng đồ khô cho tiện lợi.
Về khẩu vị, chè hạt sen long nhãn mang vị ngọt dịu dàng từ đường phèn, kết hợp với độ bùi của hạt sen và thơm ngọt tự nhiên từ long nhãn. Món ăn thanh mát, không ngấy, thường được tả là "ngọt bùi" và "thanh đạm", rất phù hợp để giải nhiệt. Nhiều người yêu thích vì nó còn có tác dụng an thần, hỗ trợ sức khỏe nhờ dưỡng chất từ sen và nhãn. 
Chè hạt sen long nhãn thường được sử dụng như món tráng miệng hoặc thức uống giải khát hàng ngày, đặc biệt vào mùa hè. Nó xuất hiện trong các dịp lễ hội gia đình, như cúng rằm, mùng một, Tết Nguyên Đán hoặc khi tiếp đãi bạn bè. Tại một số vùng, món này còn được biếu tặng như lời chúc sức khỏe và bình an.
Chè hạt sen long nhãn có thể ăn kèm với một số món nhẹ như bánh đa kê hoặc trái cây tươi. Cách thưởng thức lý tưởng là ăn lạnh với đá bào vào ngày nóng, hoặc ấm nóng vào mùa mát để cảm nhận trọn vẹn hương vị. Múc chè ra chén nhỏ, nhấm nháp chậm rãi để tận hưởng sự giòn tan của nhãn và mềm bùi từ sen, kèm theo tách trà xanh để cân bằng vị ngọt. Món chè này không chỉ là một phần của ẩm thực truyền thống mà còn dễ dàng biến tấu để phù hợp với nhịp sống hiện đại.
L.T(t/h)
