Thông tin này được đưa ra trong bối cảnh xuất hiện nhiều phản ánh cho rằng EU đã siết chặt kiểm soát đối với thanh long Việt Nam ở mức cao hơn thực tế. Bộ khẳng định, thanh long hiện nằm trong Phụ lục II của Quy định (EU) 2019/1793 – danh mục các sản phẩm chịu kiểm soát tăng cường khi nhập khẩu vào EU. Tuy nhiên, mức kiểm tra chỉ ở ngưỡng 30%. Trong khi đó, một số mặt hàng khác như ớt và đậu bắp đang chịu tần suất kiểm tra 50%, còn sầu riêng ở mức 20%. Riêng chanh leo chưa thuộc diện bị áp dụng biện pháp này.
Việc EU tăng cường kiểm soát nông sản nhập khẩu không phải là diễn biến mới, mà nằm trong xu hướng siết chặt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, đặc biệt liên quan đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Đáng chú ý, từ đầu năm 2026, EU đã chuyển sang cách tiếp cận mới trong thiết lập mức dư lượng tối đa cho phép (MRLs). Thay vì dựa trên đánh giá rủi ro, cơ quan này áp dụng phương pháp tiếp cận theo “mối nguy”, với các hoạt chất có nguy cơ cao sẽ bị áp mức dư lượng mặc định gần như bằng 0.
Thay đổi này đồng nghĩa với việc không chỉ khâu kiểm tra tại cửa khẩu được tăng cường, mà ngay từ quá trình sản xuất, các tiêu chuẩn cũng trở nên khắt khe hơn. Điều này tạo áp lực lớn lên toàn bộ chuỗi giá trị nông sản, từ canh tác, thu hoạch đến chế biến và xuất khẩu.
Trước những yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai nhiều giải pháp nhằm kiểm soát chất lượng nông sản. Khi nhận được cảnh báo từ phía EU, các cơ quan chuyên môn tiến hành truy xuất nguồn gốc, xác định nguyên nhân và hoàn thiện báo cáo khắc phục gửi lại đối tác. Đồng thời, Bộ tăng cường chỉ đạo địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp nâng cao năng lực tuân thủ, đặc biệt trong kiểm soát dư lượng hóa chất.
Các chương trình sản xuất an toàn, áp dụng biện pháp sinh học trong phòng trừ sâu bệnh cũng được thúc đẩy nhằm giảm phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật. Nhờ đó, số lượng cảnh báo vi phạm từ EU đối với nông sản Việt Nam đã giảm mạnh, từ 64 trường hợp năm 2024 xuống còn 17 trong năm 2025.
Trong khuôn khổ hợp tác song phương, cơ quan chức năng của EU đã tiến hành thanh tra tại Việt Nam vào giữa năm 2025 đối với một số mặt hàng như thanh long, ớt và sầu riêng. Kết quả cho thấy nhiều tín hiệu tích cực, đặc biệt trong công tác quản lý và kiểm soát của cả cơ quan nhà nước và khu vực tư nhân.
Hai bên đã thống nhất kế hoạch hành động nhằm khắc phục các tồn tại, trong đó Việt Nam sẽ hoàn thiện báo cáo và gửi EU vào tháng 5/2026. Đây sẽ là căn cứ quan trọng để phía EU xem xét điều chỉnh tần suất kiểm tra đối với nông sản Việt Nam trong thời gian tới.
Trong ngắn hạn, Bộ tập trung hoàn thiện các báo cáo kỹ thuật và tăng cường đối thoại với EU nhằm hướng tới giảm tần suất kiểm tra tại cửa khẩu. Về dài hạn, định hướng được đặt ra là nâng cao năng lực tuân thủ cho toàn chuỗi sản xuất, phát triển nông nghiệp bền vững, giảm sử dụng hóa chất và tăng cường giám sát an toàn thực phẩm.
Bộ cũng đã kiến nghị Chính phủ ban hành chỉ thị nhằm siết chặt việc tuân thủ quy định an toàn thực phẩm đối với hàng nông sản xuất khẩu, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và uy tín của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Nam Sơn (t/h)
