Tận dụng các yếu tố đang “hạ nhiệt” chi phí
Nếu nhìn vào diễn biến giá từ đầu năm, áp lực lạm phát không diễn ra đồng đều mà phụ thuộc khá lớn vào từng nhóm hàng và thời điểm. CPI bình quân 8 tháng tăng 4,45%, trong khi lạm phát cơ bản tăng 4,24%. Riêng tháng 8, CPI tăng 0,47% so với tháng trước và tăng 4,89% so với cùng kỳ.
Đáng chú ý, giao thông tiếp tục cho thấy mức độ nhạy cảm của CPI trước biến động nhiên liệu. Trong tháng 8, nhóm giao thông tăng 4,09%, đóng góp 0,41 điểm phần trăm vào mức tăng chung 0,47%. Giá dầu diesel tăng 22,15%, còn giá xăng tăng 9,53%.
Tuy nhiên, chính diễn biến của nhiên liệu cũng cho thấy dư địa điều hành vẫn có thể xuất hiện nếu thị trường thế giới thuận lợi. Trong tháng 6 và tháng 7, khi giá xăng dầu giảm, CPI đã lần lượt giảm 0,39% và 0,12%. Đến tháng 8, giá nhiên liệu tăng trở lại kéo CPI đi lên.
Ngoài nhiên liệu, một số yếu tố đầu vào khác đang tạo tác động tích cực hơn. Cước container quốc tế giảm 10-15% so với mức cao điểm, trong khi cước container nội địa giảm 35-40%. Giá vận tải đường bộ tại nhiều địa phương cũng giảm 5-40% theo diễn biến giá nhiên liệu.
Thị trường vật liệu xây dựng cũng bớt căng thẳng hơn sau giai đoạn tăng mạnh. Giá thép tăng đáng kể trong tháng 3 và duy trì ở mức cao vào cuối quý II, nhưng từ tháng 7 đã ổn định hơn; riêng tháng 8 giảm 0,9-4,32% so với tháng trước.
Những diễn biến này có ý nghĩa quan trọng bởi áp lực giá không chỉ đến từ nhu cầu tiêu dùng mà còn được truyền dẫn qua chi phí sản xuất, vận chuyển và phân phối. Khi các yếu tố đầu vào giảm nhiệt, doanh nghiệp có thêm điều kiện hạn chế việc chuyển toàn bộ chi phí sang giá bán cuối cùng.
Lựa chọn thời điểm để tránh tạo cú hích giá
Bài toán lớn hơn trong 4 tháng cuối năm nằm ở việc cân đối giữa nhu cầu điều chỉnh giá và yêu cầu ổn định mặt bằng giá. Cuối năm thường là giai đoạn nhu cầu tiêu dùng tăng, trong khi đầu tư công và hoạt động xây dựng có thể làm gia tăng nhu cầu đối với vật liệu, máy móc và nguyên liệu đầu vào.
Cùng với đó, lộ trình điều chỉnh giá một số hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước quản lý vẫn là yếu tố cần được tính toán thận trọng. Hiện giá bán lẻ điện bình quân tiếp tục được giữ ổn định. Đối với dịch vụ khám, chữa bệnh, một số cơ sở đã điều chỉnh khoảng 4%, nhưng trong 4 tháng cuối năm chưa thực hiện phần điều chỉnh liên quan đến mức phụ cấp đặc thù và tiền lương cơ sở 2,53 triệu đồng.
Theo Bộ Tài chính, các chính sách giảm thuế, phí, lệ phí; chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt; nguồn cung lương thực, thực phẩm cơ bản ổn định và việc lựa chọn thời điểm điều chỉnh giá Nhà nước quản lý là những yếu tố hỗ trợ quan trọng.
Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá ngày 4/9, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng yêu cầu các bộ, ngành theo dõi sát diễn biến CPI và giá các mặt hàng thiết yếu, đồng thời cập nhật thường xuyên kịch bản lạm phát theo quý và cả năm. Yêu cầu này phản ánh thực tế rằng dư địa kiểm soát giá đã thu hẹp và các cú sốc từ bên ngoài cần được xử lý sớm.
Bộ Tài chính hiện cập nhật hai kịch bản lạm phát năm 2026, với CPI bình quân tăng khoảng 4,5% và 5%. Trong đó, giá dầu được xem là một biến số quan trọng. TS. Nguyễn Đức Độ, nguyên Phó Viện trưởng Viện Kinh tế - Tài chính, cho rằng nếu giá dầu không tăng mạnh, CPI cả năm có thể quanh 4,7%; trường hợp giá dầu tăng mạnh, lạm phát có thể lên 5% hoặc cao hơn.
Để giảm rủi ro từ nhiên liệu, Bộ Tài chính đề nghị Bộ Công Thương cập nhật kịch bản điều hành giá xăng dầu, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, tối ưu công suất các nhà máy lọc dầu và bảo đảm nguồn cung không bị gián đoạn.
Đối với những mặt hàng, dịch vụ do Nhà nước định giá, yêu cầu đặt ra là không chỉ xem xét mức tăng mà còn phải tính đến thời điểm điều chỉnh và tác động lan tỏa. TS. Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại, đề xuất nguyên tắc “3 không”: không tăng đồng thời tại nhiều địa phương, không tăng với biên độ lớn và không tăng vào thời điểm giá cả đang biến động mạnh.
Ở góc độ thị trường, việc bảo đảm nguồn cung cũng quan trọng không kém kiểm soát giá. Các địa phương cần chủ động nguồn hàng thiết yếu, đặc biệt tại những khu vực có nguy cơ chịu ảnh hưởng của thiên tai; đồng thời tăng cường kiểm tra, xử lý hành vi lợi dụng biến động thị trường để đầu cơ, tăng giá bất hợp lý.
Với 4 tháng cuối năm còn nhiều yếu tố khó đoán, kiểm soát lạm phát sẽ không thể dựa vào một giải pháp đơn lẻ. Điều quan trọng là kết hợp linh hoạt giữa bảo đảm nguồn cung, ổn định chi phí đầu vào, điều hành nhiên liệu và giãn hợp lý các đợt điều chỉnh giá. Nếu tận dụng tốt những yếu tố thuận lợi hiện có, mục tiêu giữ CPI trong phạm vi Quốc hội và Chính phủ giao vẫn có cơ sở.
Minh Thành (t/h)
