Ưu đãi thuế quan mở đường, tiêu chuẩn quyết định khả năng đi xa
Theo ông Dương Vũ Nam, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Cà Mau, những năm qua, xuất khẩu thủy sản của tỉnh duy trì trên 2 tỷ USD/năm. Riêng 7 tháng năm 2026, kim ngạch đạt hơn 1,5 tỷ USD, tăng gần 13% so với cùng kỳ. Cùng với tăng trưởng kim ngạch, thị trường xuất khẩu cũng được mở rộng từ khoảng 50–60 lên gần 70 thị trường.
Một trong những nền tảng quan trọng cho quá trình mở rộng này là mạng lưới 17 FTA mà Việt Nam đã ký kết. Đặc biệt, các FTA thế hệ mới như CPTPP, EVFTA và UKVFTA tạo thêm lợi thế tiếp cận các thị trường lớn thông qua ưu đãi thuế quan, đồng thời đặt ra động lực để doanh nghiệp thay đổi phương thức sản xuất.
Với thủy sản, lợi ích từ FTA không đơn thuần nằm ở việc giảm thuế. Khi muốn hưởng ưu đãi, doanh nghiệp phải chứng minh nguồn gốc nguyên liệu, đáp ứng quy tắc xuất xứ và hàng loạt yêu cầu kỹ thuật của thị trường nhập khẩu. Đây chính là yếu tố thúc đẩy doanh nghiệp tổ chức lại sản xuất, kiểm soát chất lượng và đầu tư sâu hơn vào chế biến.
Cùng với đó, các FTA thế hệ mới ngày càng gắn thương mại với môi trường, lao động, trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững. CPTPP yêu cầu không hạ thấp tiêu chuẩn môi trường và lao động để tạo lợi thế thương mại; trong khi EVFTA và UKVFTA cũng dành nội dung đáng kể cho thương mại và phát triển bền vững.
Điều này khiến cuộc cạnh tranh của ngành thủy sản không còn chỉ xoay quanh giá bán. Khả năng truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng, sản xuất xanh và duy trì nguồn cung ổn định đang trở thành những điều kiện quyết định để doanh nghiệp giữ được thị trường.
Nắm bắt yêu cầu đó, nhiều doanh nghiệp thủy sản Cà Mau đã chủ động đa dạng hóa thị trường và sản phẩm, đầu tư công nghệ chế biến, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống. Các sản phẩm giá trị gia tăng như cá tra tẩm gia vị, cá hộp, viên cá, xúc xích cá tra hay sushi cá tra được phát triển nhằm đáp ứng xu hướng tiêu dùng tiện lợi tại các thị trường phát triển.
Từ hỗ trợ thủ tục đến xây dựng năng lực xuất khẩu dài hạn
Để doanh nghiệp khai thác tốt hơn các cam kết FTA, ngành Công Thương Cà Mau đang chuyển trọng tâm hỗ trợ từ phổ biến chính sách sang hướng dẫn doanh nghiệp áp dụng cụ thể vào hoạt động xuất khẩu.
Từ tháng 10/2025, Sở Công Thương tỉnh Cà Mau thực hiện cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) và chấp thuận bằng văn bản cho thương nhân tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa xuất khẩu. Cùng với đó, cơ quan quản lý tăng cường tư vấn, hướng dẫn doanh nghiệp về quy tắc xuất xứ, hoàn thiện hồ sơ và các thủ tục liên quan.
Trong 7 tháng đầu năm, Sở Công Thương tổ chức và tham gia 8 hoạt động xúc tiến thương mại, hỗ trợ gần 150 lượt doanh nghiệp. Thông qua hội chợ, triển lãm, kết nối cung cầu và giao thương, doanh nghiệp có thêm cơ hội tiếp cận nhà nhập khẩu, tìm hiểu thị hiếu và nắm bắt trực tiếp các yêu cầu của từng thị trường.
Theo ông Dương Vũ Nam, việc tận dụng FTA phải bắt đầu từ khâu chuẩn bị nguyên liệu và tổ chức sản xuất, chứ không chỉ diễn ra ở bước làm thủ tục xuất khẩu. Doanh nghiệp cần hiểu rõ quy định của từng thị trường để chủ động xây dựng vùng nguyên liệu, kiểm soát quy trình và hoàn thiện hồ sơ chứng minh xuất xứ.
Ở góc độ này, xúc tiến thương mại đóng vai trò kết nối giữa năng lực sản xuất và nhu cầu thị trường. Có sản phẩm đạt chuẩn mới chỉ là điều kiện cần; để biến ưu đãi từ FTA thành đơn hàng ổn định, doanh nghiệp còn phải tìm đúng đối tác, hiểu thị trường và duy trì được quan hệ hợp tác dài hạn.
Trong thời gian tới, Cà Mau định hướng tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và chủ động cảnh báo các rào cản thương mại.
Mục tiêu vì thế không chỉ là tăng thêm kim ngạch xuất khẩu. Quan trọng hơn, thông qua các FTA, ngành thủy sản Cà Mau có cơ hội nâng chuẩn sản xuất, tăng tỷ trọng sản phẩm giá trị gia tăng và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thủy sản toàn cầu.
Nam Sơn (t/h)
