Thị trường rộng mở nhưng cạnh tranh ngày càng gay gắt
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu thủy sản tháng 8/2026 ước đạt 1,08 tỷ USD, nâng tổng giá trị xuất khẩu 8 tháng đầu năm lên 7,94 tỷ USD, tăng 10,9% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là mức tăng trưởng tích cực, cho thấy nhu cầu đối với thủy sản Việt Nam vẫn được duy trì tại nhiều thị trường.
Đáng chú ý, Trung Quốc tiếp tục củng cố vị thế là thị trường tiêu thụ thủy sản lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 24% thị phần. Hoa Kỳ và Nhật Bản lần lượt chiếm 15,6% và 13,7%. Sự gia tăng vai trò của Trung Quốc đang tạo thêm điểm tựa cho xuất khẩu, nhất là trong bối cảnh tốc độ tăng trưởng tại một số thị trường truyền thống có xu hướng chậm lại.
Không chỉ phụ thuộc vào các thị trường lớn, thủy sản Việt Nam đang ghi nhận cơ hội tại nhiều điểm đến mới. Trong nhóm 15 thị trường xuất khẩu chủ lực, Brazil tăng tới 39,1%, trong khi Đức giảm 0,2%. Sự chênh lệch này phản ánh rõ xu hướng phân hóa của thị trường quốc tế và cho thấy dư địa tăng trưởng vẫn còn, nếu doanh nghiệp chủ động tìm kiếm những thị trường có nhu cầu gia tăng.
Tuy nhiên, mở rộng thị trường cũng đồng nghĩa với yêu cầu cao hơn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và khả năng đáp ứng các quy định thương mại. Đây sẽ là những yếu tố quyết định khả năng duy trì tốc độ tăng trưởng trong những tháng cuối năm.
Tôm chịu sức ép, cá tra và nhóm thủy sản khác mở thêm cơ hội
Trong cơ cấu ngành hàng, tôm vẫn giữ vai trò quan trọng nhất nhưng đang phải đối mặt với sức ép cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia có lợi thế về chi phí sản xuất và nguồn cung. Đặc biệt, cạnh tranh với tôm Ecuador đặt ra yêu cầu doanh nghiệp Việt Nam phải kiểm soát tốt giá thành, nâng chất lượng và chuyển mạnh sang các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
Ở chiều ngược lại, cá tra đang đứng trước cơ hội thuận lợi hơn. Nguồn cung cá khai thác tự nhiên trên thế giới giảm trong khi chi phí khai thác tăng có thể thúc đẩy các nhà nhập khẩu tìm kiếm nguồn cá nuôi thay thế. Đây là điều kiện để cá tra Việt Nam mở rộng thị phần tại những thị trường phù hợp.
Cua, ghẹ và tôm hùm cũng được đánh giá còn nhiều dư địa, đặc biệt tại Trung Quốc. Việc nhu cầu tại các phân khúc thủy sản chất lượng cao gia tăng có thể tạo thêm động lực cho doanh nghiệp nếu kiểm soát tốt nguồn nguyên liệu và tiêu chuẩn sản phẩm.
Theo VASEP, triển vọng xuất khẩu thủy sản năm 2026 phụ thuộc đáng kể vào diễn biến chính sách thương mại, sức mua tại các thị trường lớn và khả năng duy trì đơn hàng. Kịch bản tích cực có thể đưa kim ngạch vượt 12,5 tỷ USD; trong khi kịch bản cơ sở dự kiến đạt khoảng 12,1-12,3 tỷ USD.
Vì vậy, chặng đường còn lại của năm không chỉ là câu chuyện gia tăng sản lượng xuất khẩu, mà quan trọng hơn là nâng sức cạnh tranh và phân bổ lại thị trường. Nếu tận dụng tốt các thị trường đang tăng trưởng, đồng thời nâng chất lượng và giá trị sản phẩm, ngành thủy sản có cơ sở tiếp tục duy trì đà tăng và tiến gần mục tiêu đề ra.
Minh Thành (t/h)
