Năm 2025, xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt kỷ lục hơn 70 tỷ USD, tăng trưởng ấn tượng so với năm trước. Thành quả này không chỉ phản ánh năng lực sản xuất mà còn cho thấy sự cải thiện đáng kể về chất lượng, tiêu chuẩn và độ tin cậy của hàng hóa Việt Nam. Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm, minh bạch thông tin trở thành yếu tố sống còn.

Theo các chuyên gia, nông nghiệp Việt Nam đang chuyển dịch từ mô hình sản xuất truyền thống sang kinh tế nông nghiệp hiện đại, nơi giá trị không chỉ đến từ sản lượng mà còn từ chất lượng và khả năng truy xuất. Việc ứng dụng Blockchain giúp số hóa toàn bộ hành trình sản phẩm, từ khâu gieo trồng, thu hoạch đến vận chuyển và phân phối. Dữ liệu được lưu trữ trên chuỗi khối đảm bảo tính minh bạch, không thể chỉnh sửa, từ đó nâng cao niềm tin của người tiêu dùng.

Song song đó, AI đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong tối ưu hóa sản xuất. Các công nghệ như dự báo thời tiết, phát hiện sâu bệnh hay phân tích dữ liệu canh tác giúp nông dân giảm chi phí đầu vào, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đây là những yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh thị trường toàn cầu biến động.

Dù vậy, thực tế cho thấy nông sản Việt vẫn đối mặt với nhiều hạn chế. Tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết khiến việc áp dụng công nghệ gặp khó khăn. Bên cạnh đó, việc thiếu hệ thống truy xuất nguồn gốc đồng bộ khiến nhiều sản phẩm chưa tạo được niềm tin vững chắc tại các thị trường khó tính. Khi xảy ra sự cố, việc truy vết nguồn gốc còn hạn chế, ảnh hưởng đến uy tín chung của ngành.

Một vấn đề khác là giá trị gia tăng của nông sản vẫn còn thấp do chủ yếu xuất khẩu thô. Tình trạng “được mùa mất giá” vẫn lặp lại khi sản xuất chưa gắn với tín hiệu thị trường. Điều này cho thấy nhu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc chuỗi giá trị theo hướng minh bạch và hiệu quả hơn.

Trong xu hướng đó, nhiều doanh nghiệp công nghệ đã bắt đầu tham gia sâu vào lĩnh vực nông nghiệp. Việc ra mắt các nền tảng truy xuất nguồn gốc ứng dụng Blockchain giúp kết nối các mắt xích trong chuỗi cung ứng, từ nông dân đến doanh nghiệp và người tiêu dùng. Thông qua mã QR, toàn bộ thông tin sản phẩm được công khai, giúp nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh.

Đáng chú ý, một số giải pháp còn tích hợp cơ chế phân chia lợi ích trong chuỗi giá trị, giúp nông dân hưởng lợi nhiều hơn thay vì phụ thuộc vào trung gian. Đồng thời, việc áp dụng công nghệ phân loại tự động dựa trên tiêu chuẩn quốc tế giúp định giá sản phẩm chính xác hơn, tạo cơ hội cho nông sản chất lượng cao đạt mức giá xứng đáng.

Theo nhận định của các chuyên gia, để công nghệ phát huy hiệu quả, cần có sự đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn. Việc hỗ trợ nông dân tiếp cận công nghệ, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn và phát triển hệ sinh thái số là những yếu tố quan trọng. Bên cạnh đó, cần thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất nhằm tạo chuỗi giá trị bền vững.

Trong dài hạn, mục tiêu xuất khẩu nông sản đạt 100 tỷ USD vào năm 2030 hoàn toàn khả thi nếu Việt Nam tận dụng tốt làn sóng chuyển đổi số. Khi Blockchain và AI được ứng dụng rộng rãi, nông sản Việt không chỉ cạnh tranh bằng giá mà còn bằng chất lượng, minh bạch và giá trị thương hiệu – những yếu tố quyết định vị thế trên thị trường toàn cầu.

Nam Sơn (t/h)