Món ăn này bắt nguồn từ huyện Lập Thạch cũ, nơi sông suối dồi dào cá tôm, đặc biệt vào mùa mưa lũ từ tháng 5 đến tháng 10 âm lịch. Khi xưa, người dân đánh bắt được nhiều cá tươi nhưng khó bảo quản, nên họ nghĩ ra cách ướp muối và trộn thính để giữ lâu dài, biến món ăn thành thức quà quê bình dị qua bao thế hệ. Mùa làm cá thính thường rơi vào lúc đầm ao cạn nước, chuẩn bị cấy lúa chiêm, giúp tận dụng nguồn cá dồi dào từ thiên nhiên.

Để thưởng thức trọn vẹn, cá thính thường ăn kèm với cơm trắng nóng hổi, thịt ba chỉ luộc thái mỏng, rau sống tươi hoặc dưa chua giòn tan
Để thưởng thức trọn vẹn, cá thính thường ăn kèm với cơm trắng nóng hổi, thịt ba chỉ luộc thái mỏng, rau sống tươi hoặc dưa chua giòn tan

Quá trình chế biến cá thính đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn. Người ta chọn cá tươi như chép, trắm, trôi hay mè, mổ sạch, bỏ mang ruột rồi bóp muối hạt kỹ lưỡng để khử mùi tanh và làm thịt săn chắc. Tiếp theo là lớp thính – hỗn hợp từ gạo tẻ, gạo nếp, đỗ tương hoặc ngô rang vàng, giã nhỏ thành bột thơm lừng. Cá được xếp lớp với thính trong chum sành hoặc vại, đậy kín và ủ nơi thoáng mát từ 3-6 tháng, thậm chí cả năm để lên men tự nhiên mà không hỏng. Bí quyết nằm ở việc giữ vệ sinh sạch sẽ, tránh ẩm mốc, tạo nên món ăn đậm đà mà không mất đi sự tươi ngon ban đầu.

Về khẩu vị, cá thính mang vị chua dịu nhẹ từ quá trình lên men, kết hợp với mùi thơm nồng nàn của thính gạo, thịt cá dai giòn, ngậy bùi khó cưỡng. Dù dân dã, món ăn vẫn giữ được sự tinh tế, khiến thực khách khó tính cũng phải gật gù khen ngợi.

Cá thính Lập Thạch: Hương vị dân dã từ vùng chiêm trũng Vĩnh Phúc
Cá thính Lập Thạch: Hương vị dân dã từ vùng chiêm trũng Vĩnh Phúc

Cá thính linh hoạt trong cách sử dụng, có thể ăn sống, chiên giòn vàng ruộm hoặc nướng trên bếp củi để tăng thêm độ thơm. Người dân địa phương thường chế biến thành gỏi hoặc xào với rau củ, phù hợp với bữa cơm hàng ngày. Đặc biệt, món ăn không thể thiếu trong mâm cỗ Tết, góp phần làm phong phú thêm không khí sum họp gia đình, hay các dịp lễ hội làng quê.

Để thưởng thức trọn vẹn, cá thính thường ăn kèm với cơm trắng nóng hổi, thịt ba chỉ luộc thái mỏng, rau sống tươi hoặc dưa chua giòn tan. Sự kết hợp này cân bằng vị chua mặn, tạo nên bữa ăn đậm đà hương quê. Nếu chiên giòn, món ăn càng thêm hấp dẫn khi chấm với nước mắm chua ngọt hoặc ăn kèm lá sung cuốn.

Dù thời gian thay đổi, cá thính Lập Thạch vẫn giữ nguyên sức hút, là món quà ý nghĩa từ vùng đất Vĩnh Phúc dành cho những ai yêu thích ẩm thực truyền thống.

L.T(t/h)