Phát thải bắt đầu tác động đến bài toán tài chính
Theo ấn phẩm “Thị trường tín chỉ carbon tại Việt Nam: Chủ động chuẩn bị để gia tăng lợi thế cạnh tranh” của PwC Việt Nam, việc thí điểm hệ thống giao dịch hạn ngạch phát thải từ năm 2026 đang đưa thị trường carbon từ giai đoạn xây dựng chính sách sang triển khai thực tế.
Trong giai đoạn thí điểm, 110 cơ sở thuộc các lĩnh vực nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng nằm trong phạm vi áp dụng. Đây là những ngành có lượng phát thải lớn và đã có điều kiện tương đối thuận lợi để theo dõi, đo lường và báo cáo phát thải.
Theo các chuyên gia PwC Việt Nam, khi hạn ngạch phát thải ngày càng được quản lý chặt chẽ và việc phân bổ miễn phí có xu hướng giảm dần, chi phí carbon có thể trở thành một biến số đáng kể trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp phát thải lớn cần nhìn carbon dưới góc độ tài chính thay vì chỉ coi đây là một yêu cầu về môi trường. Mức phát thải cao có thể làm gia tăng chi phí vận hành, ảnh hưởng đến hiệu quả dự án và thay đổi tính toán đối với những quyết định đầu tư dài hạn.
Vì vậy, doanh nghiệp thuộc diện bắt buộc cần sớm đối chiếu lượng phát thải thực tế với hạn ngạch được phân bổ. Việc xác định nguy cơ thiếu hoặc thừa hạn ngạch ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp có thêm thời gian xây dựng phương án quản lý, thay vì xử lý khi phát sinh thiếu hụt.
Một trong những công cụ được PwC Việt Nam khuyến nghị là định giá carbon nội bộ. Doanh nghiệp có thể xây dựng mức giá carbon giả định hoặc đưa chi phí carbon vào quy trình thẩm định dự án, qua đó đánh giá đầy đủ hơn hiệu quả của các phương án đầu tư.
Không thuộc diện bắt buộc vẫn khó đứng ngoài
Tác động của thị trường carbon không chỉ giới hạn ở 110 cơ sở đang tham gia thí điểm. Với sự phát triển của các yêu cầu xanh trong thương mại và chuỗi cung ứng, những doanh nghiệp chưa thuộc diện bắt buộc cũng có thể chịu tác động gián tiếp.
Khách hàng, đối tác hoặc các doanh nghiệp đầu chuỗi có thể ngày càng yêu cầu nhà cung cấp cung cấp dữ liệu phát thải, chứng minh tiến độ giảm phát thải hoặc đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường nhất định. Do đó, doanh nghiệp không chuẩn bị dữ liệu từ sớm có nguy cơ gặp khó khăn khi tham gia hoặc mở rộng trong những chuỗi giá trị có yêu cầu cao.
PwC Việt Nam cho rằng nền tảng quan trọng nhất vẫn là dữ liệu phát thải đáng tin cậy. Doanh nghiệp cần từng bước thực hiện kiểm kê khí nhà kính, xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm tra phát thải (MRV), đồng thời phân công rõ trách nhiệm giữa các bộ phận vận hành, tài chính, phát triển bền vững và tuân thủ.
Cùng với yêu cầu quản lý, thị trường carbon cũng mở ra khả năng hình thành nguồn lực mới. Những sáng kiến giảm phát thải có thể được nghiên cứu để phát triển dự án carbon, tạo tín chỉ hoặc tham gia các hoạt động giao dịch phù hợp với quy định.
Theo hướng này, giảm phát thải không chỉ là khoản chi phí để đáp ứng quy định mà còn có thể trở thành một phần trong chiến lược đầu tư và tạo giá trị của doanh nghiệp.
Trong bối cảnh thị trường carbon tiếp tục hoàn thiện, việc chuẩn bị sớm sẽ giúp doanh nghiệp có thời gian điều chỉnh công nghệ, quy trình sản xuất và chiến lược vốn. Quan trọng hơn, doanh nghiệp có thể chuyển từ thế bị động trước chi phí carbon sang chủ động quản trị rủi ro và tìm kiếm lợi thế cạnh tranh từ quá trình chuyển đổi xanh.
Minh Thành (t/h)
