Theo số liệu từ cơ quan thống kê, trong 2 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 440 doanh nghiệp mới trong lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thủy sản, tăng tới 145,8% so với cùng kỳ năm trước. Dù chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng số doanh nghiệp, nhưng sự gia tăng này phản ánh rõ xu hướng dịch chuyển dòng vốn vào nông nghiệp – lĩnh vực đang dần khẳng định vai trò trụ đỡ của nền kinh tế.
Động lực của xu hướng này đến từ nền tảng tăng trưởng ổn định của ngành. Năm 2025, nông nghiệp đạt mức tăng trưởng khoảng 4% – cao nhất trong một thập kỷ, trong khi kim ngạch xuất khẩu vượt mốc 70 tỷ USD. Chỉ trong 2 tháng đầu năm 2026, khu vực nông, lâm, thủy sản đã xuất siêu gần 3,5 tỷ USD, chiếm phần lớn thặng dư thương mại của cả nền kinh tế. Những con số này góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư trong bối cảnh nhiều ngành khác còn gặp khó khăn.
Theo các chuyên gia, điểm hấp dẫn của nông nghiệp không chỉ nằm ở nhu cầu thiết yếu và ổn định, mà còn ở dư địa gia tăng giá trị thông qua chế biến sâu và xây dựng thương hiệu. Thực tế cho thấy, cùng một sản phẩm gạo, nếu chỉ xuất khẩu dạng thô sẽ có giá thấp, nhưng khi được đầu tư về chất lượng, bao bì và thương hiệu, giá trị có thể tăng gấp đôi, thậm chí hơn.
Khác với giai đoạn trước, khi doanh nghiệp chủ yếu tập trung tích tụ đất đai để mở rộng quy mô, hiện nay xu hướng đầu tư đã chuyển sang nông nghiệp công nghệ cao. Các giải pháp như nhà màng, tưới nhỏ giọt, cảm biến thông minh hay ứng dụng dữ liệu đang được áp dụng nhằm tối ưu hóa hiệu quả trên từng đơn vị diện tích. Đồng thời, sự hỗ trợ của logistics và thương mại điện tử cũng giúp hoàn thiện chuỗi giá trị, kết nối trực tiếp với thị trường trong và ngoài nước.
Doanh nghiệp ngày càng thể hiện vai trò “đầu kéo” khi không chỉ có lợi thế về vốn, công nghệ mà còn có khả năng tổ chức sản xuất, dự báo thị trường và xây dựng thương hiệu. Đây là những yếu tố mà sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ trước đây còn hạn chế.
Tuy nhiên, trên thực tế, con đường đầu tư vào nông nghiệp không hề dễ dàng. Nhiều thống kê cho thấy, khoảng 30% doanh nghiệp thất bại chỉ sau 1-2 năm hoạt động, và tỷ lệ này có thể lên tới 60% sau 3-4 năm. Sau 5 năm, chỉ khoảng 10% doanh nghiệp còn duy trì được hoạt động ổn định. Những con số này phản ánh rõ rủi ro và thách thức lớn trong lĩnh vực này.
Một trong những rào cản lớn hiện nay là vấn đề đất đai và thủ tục hành chính. Dù chính sách đã có những cải thiện, nhưng việc tích tụ đất đai để phát triển sản xuất quy mô lớn vẫn gặp nhiều vướng mắc tại địa phương. Bên cạnh đó, chi phí logistics cao, hạ tầng chưa đồng bộ và các yêu cầu chứng nhận tiêu chuẩn quốc tế còn phức tạp cũng tạo áp lực không nhỏ cho doanh nghiệp.
Ngoài ra, nhu cầu tiếp cận công nghệ mới với chi phí hợp lý cũng là bài toán cần giải quyết. Nhiều doanh nghiệp mong muốn được tham gia các trung tâm đổi mới sáng tạo nông nghiệp để tiếp cận máy móc, kỹ thuật tiên tiến thay vì phải đầu tư nhập khẩu với chi phí cao.
Có thể thấy, làn sóng doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp đang mở ra cơ hội lớn cho quá trình chuyển đổi sang kinh tế nông nghiệp hiện đại. Tuy nhiên, để xu hướng này phát triển bền vững, cần có những chính sách hỗ trợ thực chất hơn, đặc biệt trong việc tháo gỡ nút thắt về đất đai, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Nam Sơn (t/h)
