Tuy nhiên, cùng bước vào một cuộc đua không đồng nghĩa với việc mọi doanh nghiệp đều về đích cùng lúc. Có những đơn vị tăng trưởng mạnh nhờ tận dụng công nghệ để tái cấu trúc hoạt động, mở rộng thị trường và nâng cao trải nghiệm khách hàng. Ngược lại, không ít doanh nghiệp vẫn loay hoay trong cách vận hành cũ, chậm thích nghi và dần bị bỏ lại phía sau.
Khi số hóa trở thành “tấm vé” để doanh nghiệp bứt phá
Những năm gần đây, cụm từ “chuyển đổi số” xuất hiện dày đặc trong các chiến lược phát triển doanh nghiệp. Song trên thực tế, không phải doanh nghiệp nào cũng hiểu đúng về bản chất của quá trình này. Số hóa không đơn thuần là đưa hoạt động lên môi trường trực tuyến, mà là tái cấu trúc toàn bộ mô hình vận hành dựa trên dữ liệu và công nghệ.
Nhiều doanh nghiệp Việt đã tận dụng tốt cơ hội này để tăng tốc mạnh mẽ. Một trong những ví dụ điển hình là FPT Corporation. Từ một doanh nghiệp công nghệ thông tin, FPT đã từng bước chuyển mình thành tập đoàn cung cấp giải pháp chuyển đổi số toàn diện cho thị trường trong nước và quốc tế. Các nền tảng AI, điện toán đám mây, dữ liệu lớn hay tự động hóa quy trình giúp doanh nghiệp này liên tục mở rộng thị phần. Đặc biệt, doanh thu từ thị trường quốc tế tăng trưởng mạnh trong nhiều năm liên tiếp nhờ nhu cầu chuyển đổi số toàn cầu.
Không chỉ lĩnh vực công nghệ, nhiều doanh nghiệp bán lẻ cũng ghi nhận sự thay đổi rõ rệt nhờ số hóa. Mobile World Investment Corporation là trường hợp đáng chú ý. Doanh nghiệp này đã đầu tư mạnh vào hệ thống quản trị dữ liệu khách hàng, quản lý tồn kho theo thời gian thực và tối ưu trải nghiệm mua sắm đa kênh. Việc kết nối đồng bộ giữa cửa hàng vật lý và nền tảng trực tuyến giúp doanh nghiệp duy trì sức cạnh tranh ngay cả trong giai đoạn thị trường bán lẻ chịu nhiều áp lực.
Trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, chuyển đổi số thậm chí đang tạo ra một cuộc tái định hình toàn ngành. Techcombank là một ví dụ cho thấy doanh nghiệp Việt có thể đi nhanh nếu dám đầu tư bài bản. Từ nhiều năm trước, ngân hàng này đã đẩy mạnh ngân hàng số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào chăm sóc khách hàng và tự động hóa quy trình vận hành. Nhờ đó, lượng giao dịch trực tuyến tăng mạnh, trong khi chi phí vận hành được tối ưu đáng kể.
Theo các chuyên gia kinh tế, điểm chung của những doanh nghiệp bứt phá nhờ số hóa nằm ở tư duy quản trị. Họ xem công nghệ là nền tảng cốt lõi của tăng trưởng chứ không phải công cụ hỗ trợ mang tính hình thức.
Ông Trần Minh Quân, chuyên gia tư vấn chuyển đổi số doanh nghiệp, nhận định: “Doanh nghiệp thành công trong số hóa thường bắt đầu từ chiến lược dài hạn. Họ không chỉ mua phần mềm hay xây dựng ứng dụng, mà thay đổi cả quy trình vận hành, cách ra quyết định và văn hóa doanh nghiệp.”
Thực tế cho thấy, những doanh nghiệp chủ động số hóa sớm thường có khả năng thích ứng tốt hơn trước biến động thị trường. Giai đoạn dịch Covid-19 là minh chứng rõ nét. Khi hoạt động truyền thống bị đình trệ, nhiều doanh nghiệp có nền tảng số đã nhanh chóng chuyển sang bán hàng trực tuyến, làm việc từ xa và quản trị bằng dữ liệu. Trong khi đó, nhiều đơn vị phụ thuộc hoàn toàn vào mô hình cũ rơi vào trạng thái bị động.
Đáng chú ý, số hóa hiện không còn là “sân chơi” riêng của doanh nghiệp lớn. Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam đang tận dụng nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội và các công cụ quản trị số để tiếp cận khách hàng với chi phí thấp hơn trước rất nhiều.
Một cơ sở sản xuất đặc sản tại tỉnh Đồng Tháp từng chỉ bán hàng qua đại lý truyền thống, nhưng sau khi đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử và ứng dụng livestream bán hàng, doanh thu tăng gấp nhiều lần chỉ sau hai năm. Điều này cho thấy công nghệ đang giúp doanh nghiệp địa phương thu hẹp khoảng cách với thị trường lớn.
Cuộc sàng lọc khắc nghiệt và nguy cơ bị bỏ lại phía sau
Dù chuyển đổi số mở ra nhiều cơ hội, nhưng thực tế cũng cho thấy khoảng cách ngày càng lớn giữa nhóm doanh nghiệp thích nghi nhanh và nhóm chậm thay đổi.
Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là tư duy quản trị. Nhiều doanh nghiệp vẫn xem số hóa là khoản chi phí thay vì đầu tư chiến lược. Không ít đơn vị triển khai chuyển đổi số theo phong trào, đầu tư dàn trải nhưng thiếu mục tiêu cụ thể, dẫn đến hiệu quả thấp.
Tình trạng “nửa số hóa” đang diễn ra khá phổ biến. Doanh nghiệp có thể sử dụng phần mềm kế toán hoặc bán hàng trực tuyến, nhưng toàn bộ quy trình vận hành phía sau vẫn thủ công. Dữ liệu không được kết nối đồng bộ khiến việc ra quyết định thiếu chính xác và mất nhiều thời gian.
Trong lĩnh vực sản xuất, nhiều doanh nghiệp nhỏ vẫn phụ thuộc vào cách quản lý truyền thống bằng giấy tờ hoặc kinh nghiệm cá nhân. Điều này khiến năng suất khó cải thiện và khó cạnh tranh với các doanh nghiệp đã ứng dụng công nghệ tự động hóa.
Một ví dụ dễ thấy là sự thay đổi trong ngành bán lẻ. Trong khi các chuỗi lớn liên tục tối ưu trải nghiệm khách hàng bằng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, nhiều cửa hàng truyền thống vẫn vận hành theo phương thức cũ. Khoảng cách về tốc độ phục vụ, quản lý hàng tồn và chăm sóc khách hàng ngày càng lớn khiến nhóm doanh nghiệp chậm số hóa mất dần lợi thế.
Không ít doanh nghiệp từng có vị thế trên thị trường nhưng dần suy giảm do chậm thích nghi với xu hướng công nghệ. Đây là bài học không chỉ của Việt Nam mà còn của nhiều thương hiệu quốc tế. Trong nền kinh tế số, lợi thế về quy mô hay lịch sử hoạt động không còn là “lá chắn” an toàn nếu doanh nghiệp thiếu khả năng đổi mới.
Theo giới chuyên gia, cuộc đua số hóa hiện nay thực chất là cuộc đua về tốc độ thích nghi. Công nghệ thay đổi quá nhanh khiến doanh nghiệp không thể đứng yên. Nếu trước đây doanh nghiệp có thể mất nhiều năm để tụt hậu, thì nay khoảng cách có thể hình thành chỉ trong vài quý kinh doanh.
Bà Nguyễn Thu Hà, chuyên gia nghiên cứu thị trường, cho rằng:“Sự phân hóa trong cộng đồng doanh nghiệp sẽ ngày càng rõ. Một nhóm doanh nghiệp tăng trưởng rất nhanh nhờ khai thác dữ liệu và công nghệ hiệu quả, trong khi nhóm còn lại đối mặt nguy cơ bị thu hẹp thị phần hoặc đào thải.”
Ngoài vấn đề tài chính, nguồn nhân lực cũng là thách thức lớn. Nhiều doanh nghiệp thiếu đội ngũ am hiểu công nghệ hoặc không đủ khả năng xây dựng chiến lược số hóa bài bản. Không ít nơi đầu tư hệ thống hiện đại nhưng nhân sự không thể vận hành hiệu quả, dẫn tới lãng phí.
Bên cạnh đó, áp lực an ninh mạng ngày càng gia tăng khi doanh nghiệp phụ thuộc nhiều hơn vào dữ liệu số. Các vụ rò rỉ dữ liệu khách hàng, tấn công mạng hay lừa đảo trực tuyến đang trở thành nguy cơ hiện hữu. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ đầu tư công nghệ mà còn phải xây dựng năng lực bảo mật tương xứng.
Dẫu vậy, giới chuyên gia nhận định Việt Nam vẫn đang sở hữu nhiều lợi thế trong cuộc đua số hóa. Tỷ lệ người dùng internet cao, tốc độ phổ cập smartphone nhanh và sự phát triển mạnh của thương mại điện tử tạo nền tảng thuận lợi để doanh nghiệp chuyển đổi mô hình kinh doanh.
Quan trọng hơn, tư duy của cộng đồng doanh nghiệp đang dần thay đổi. Thay vì hỏi “có nên số hóa hay không”, nhiều doanh nghiệp hiện nay đã chuyển sang câu hỏi “làm thế nào để số hóa hiệu quả hơn”.
Cuộc đua số hóa vì thế sẽ còn tiếp tục tăng tốc trong những năm tới. Và trong cuộc đua ấy, công nghệ không phải yếu tố duy nhất quyết định thành bại. Điều quan trọng hơn nằm ở khả năng thay đổi tư duy, dám đầu tư dài hạn và sẵn sàng tái cấu trúc mô hình vận hành.
Thu Trang
