Nguồn gốc của tôm cuốn Thừa Lâm gắn liền với cuộc sống nông thôn ở Thái Nguyên. Người dân địa phương kể rằng, món ăn đã tồn tại từ lâu đời, dù không ai nhớ chính xác thời điểm bắt đầu. Nó được hình thành từ những sản vật sẵn có như tôm sông tươi rói, rau vườn nhà và bánh đa nem truyền thống. Ban đầu, tôm cuốn chủ yếu phục vụ trong các nghi thức làng xã, dần dần trở thành món ăn quen thuộc trong bữa cơm hàng ngày và các dịp quan trọng. Sự kết hợp giữa tôm chiên giòn và lớp cuốn mềm mại phản ánh lối sống gần gũi với thiên nhiên của cư dân vùng này.
Để chế biến tôm cuốn Thừa Lâm, cần chuẩn bị nguyên liệu cẩn thận. Tôm tươi được chọn loại chắc thịt, ngâm trong nước vo gạo khoảng 15 phút để làm sạch, sau đó vặt bớt càng và xâu dọc vào que tăm nhằm giữ hình dáng thẳng khi chiên. Tôm được chiên vàng trong dầu nóng đến độ giòn tan bên ngoài nhưng vẫn giữ độ ngọt tự nhiên bên trong. Kèm theo là giò sống làm từ thịt heo xay nhuyễn trộn gia vị, trứng gà tráng mỏng, và rau sống đa dạng như rau cần ta, xà lách, húng quế, rau thơm. Tất cả được cuốn chặt tay vào bánh đa nem hoặc bánh tráng đã nhúng nước cho mềm. Quy trình này đòi hỏi sự khéo léo để cuốn không bị bung, tạo nên hình thức đẹp mắt.
Về khẩu vị, tôm cuốn Thừa Lâm mang đến sự cân bằng hoàn hảo. Thịt tôm chiên bùi ngậy và thơm lừng, quyện với vị dai dai của giò sống, lớp trứng tráng mềm mịn, cùng rau tươi mát tạo nên tổng thể hài hòa. Rau cần ta đóng vai trò quan trọng, mang lại hương vị thanh thanh đặc trưng, giúp món ăn không bị ngấy. Nước chấm đi kèm thường là hỗn hợp nước tương pha đường, giấm và tỏi băm nhuyễn, nấu sôi đến khi sền sệt, điều chỉnh độ chua ngọt theo sở thích.
Món ăn này thường được sử dụng như món khai vị hoặc món chính trong bữa ăn gia đình. Nó đặc biệt phổ biến trong các dịp lễ hội làng, khi người dân gói tôm cuốn để dâng lên các vị thần linh, cầu mong mùa màng bội thu. Ngoài ra, tôm cuốn Thừa Lâm còn xuất hiện trong Tết Nguyên đán, cưới hỏi, đám giỗ hoặc các buổi tụ họp cộng đồng, tượng trưng cho sự sum vầy và thịnh vượng. 
Để tăng thêm phần hấp dẫn, tôm cuốn thường được ăn kèm với các món giản dị như dưa chua, củ kiệu hoặc salad rau củ tươi. Cách thưởng thức lý tưởng là cầm tay cuốn, chấm ngập vào bát nước sốt rồi cắn một miếng lớn, cảm nhận sự giòn tan của tôm xen lẫn vị tươi mát của rau. Món ăn ngon nhất khi dùng ngay sau khi cuốn, tránh để lâu làm bánh đa bị ỉu. Một mẹo nhỏ là cuốn vừa đủ để dễ cầm, và có thể thêm chút ớt tươi vào nước chấm cho những ai thích vị cay nồng.
Tôm cuốn Thừa Lâm không chỉ là món ăn mà còn là nét văn hóa của Thái Nguyên, mời gọi du khách khám phá. Nếu có dịp ghé thăm Phổ Yên, đừng bỏ lỡ cơ hội thử món này để cảm nhận hồn quê qua từng cuốn nhỏ xinh.
L.T(t/h)
