Tháng 1 hằng năm thường trùng với thời điểm chuẩn bị Tết Nguyên đán, nhu cầu tiêu thụ trái cây tại nhiều thị trường tăng cao, đặc biệt là Trung Quốc và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Bên cạnh yếu tố mùa vụ, chất lượng nông sản ngày càng được cải thiện, quy trình canh tác và kiểm soát vùng trồng được chuẩn hóa, giúp sản phẩm đáp ứng tốt hơn các yêu cầu khắt khe về kiểm dịch, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.
Trong cơ cấu thị trường xuất khẩu, Trung Quốc tiếp tục là điểm đến lớn nhất của rau quả Việt Nam. Chỉ riêng tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này đạt gần 376 triệu USD, tăng hơn 117% so với cùng kỳ năm trước, chiếm trên 58% tổng giá trị toàn ngành. Các mặt hàng chủ lực gồm sầu riêng, chuối, thanh long, xoài và dừa. Kết quả này phản ánh nỗ lực của doanh nghiệp trong việc chuyển mạnh sang xuất khẩu chính ngạch, nâng cao tiêu chuẩn đóng gói và đáp ứng yêu cầu về mã số vùng trồng.
Thị trường Hoa Kỳ đứng thứ hai với kim ngạch xấp xỉ 48,5 triệu USD, tăng hơn 56% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, cơ cấu hàng hóa xuất khẩu sang thị trường này ngày càng thiên về các sản phẩm chế biến, nước ép và trái cây đặc sản có giá trị cao. Điều này cho thấy xu hướng gia tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu, góp phần nâng cao giá trị gia tăng thay vì chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô.
Tại thị trường EU, xuất khẩu duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định. Nhóm rau quả chế biến và nước ép tiếp tục chiếm ưu thế nhờ tận dụng hiệu quả các ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về chất lượng, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và truy xuất nguồn gốc đang giúp doanh nghiệp Việt Nam củng cố chỗ đứng tại thị trường khó tính này.
Năm 2025 được xem là bước ngoặt của ngành khi kim ngạch xuất khẩu đạt 8,56 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm 2024. Đặc biệt, xuất khẩu rau quả chế biến lần đầu vượt mốc 2 tỷ USD, cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt sang mô hình tăng trưởng bền vững hơn. Sầu riêng tiếp tục dẫn đầu với kim ngạch 3,86 tỷ USD, chiếm khoảng 45% tổng xuất khẩu toàn ngành. Trong khi đó, dừa nổi lên mạnh mẽ nhờ mở rộng thị trường, còn thanh long, xoài, bưởi, chanh leo và nhãn duy trì đà tăng trưởng ổn định.
Sự thay đổi không chỉ đến từ thị trường mà còn ở cơ cấu sản phẩm và phương thức sản xuất. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư mạnh vào công nghệ chế biến, tự động hóa dây chuyền, phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế và xây dựng chuỗi liên kết bền chặt với nông dân. Xu hướng đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống đang phát huy hiệu quả rõ rệt.
Với nền tảng tăng trưởng tích cực, cùng chiến lược mở rộng vùng nguyên liệu bền vững, đẩy mạnh chế biến sâu và thâm nhập phân khúc cao cấp, mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu rau quả lên 10–20 tỷ USD trong những năm tới được đánh giá là khả thi nếu các giải pháp được triển khai đồng bộ và hiệu quả.
Nam Sơn (t/h)
