Tại phiên họp mới đây, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến đối với dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) tại kỳ họp chuyên đề về xây dựng pháp luật diễn ra trong tháng 8. Việc sửa đổi luật được đánh giá không đơn thuần là hoàn thiện hệ thống pháp luật mà còn là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành dầu khí, bảo đảm an ninh năng lượng và tạo thêm động lực tăng trưởng cho nền kinh tế.
Theo Chính phủ, bối cảnh phát triển của ngành dầu khí đã thay đổi đáng kể so với trước đây. Phần lớn các mỏ đang khai thác đều bước vào giai đoạn suy giảm tự nhiên, trong khi việc phát hiện các mỏ mới gặp nhiều khó khăn do điều kiện địa chất phức tạp, chi phí đầu tư cao và những yêu cầu đặc thù về quốc phòng, an ninh tại các vùng biển xa.
Không chỉ vậy, diễn biến khó lường của thị trường năng lượng toàn cầu cũng khiến hoạt động đầu tư dầu khí đối mặt nhiều rủi ro hơn. Giá dầu biến động mạnh làm gia tăng áp lực đối với các dự án có thời gian thu hồi vốn dài, trong khi cạnh tranh thu hút dòng vốn quốc tế ngày càng gay gắt.
Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục duy trì các cơ chế quản lý theo mô hình cũ được cho là khó đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành. Chính phủ vì vậy đề xuất sửa đổi Luật Dầu khí theo hướng tạo môi trường đầu tư thông thoáng hơn, giảm các điểm nghẽn về thủ tục và mở rộng không gian cho các mô hình khai thác, phát triển năng lượng mới.
Theo Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng, mục tiêu của dự án luật là tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động điều tra cơ bản, tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí; đồng thời tăng khả năng thu hút doanh nghiệp trong và ngoài nước tham gia các dự án có quy mô lớn, công nghệ cao và mức độ rủi ro lớn.
Hướng tới mô hình quản lý linh hoạt và sức cạnh tranh cao hơn
Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là định hướng thay đổi phương thức quản lý đối với hoạt động dầu khí. Thay vì chỉ tập trung vào cơ chế ưu đãi đầu tư như trước, dự thảo hướng đến việc xây dựng môi trường cạnh tranh linh hoạt hơn để phù hợp với xu hướng phát triển của ngành năng lượng thế giới.
Theo cơ quan soạn thảo, các quy định mới sẽ góp phần xử lý những bất cập phát sinh trong quá trình thực thi Luật Dầu khí năm 2022, đồng thời tạo điều kiện để triển khai các dự án tại khu vực nước sâu, xa bờ – nơi có tiềm năng lớn nhưng đòi hỏi nguồn vốn và công nghệ rất cao.
Dự thảo cũng mở rộng phạm vi điều chỉnh sang một số lĩnh vực mới như dự án thu giữ và lưu trữ carbon (CCS), điện gió ngoài khơi và các mô hình năng lượng biển gắn với hoạt động dầu khí. Đây được xem là bước đi nhằm thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng, tận dụng hạ tầng hiện hữu và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Ở góc độ thẩm tra, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đồng tình với sự cần thiết phải sửa đổi luật, đồng thời cho rằng việc hoàn thiện khung pháp lý cần đặt trong mục tiêu lớn hơn là bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và giải phóng các nguồn lực cho tăng trưởng.
Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cũng lưu ý nhiều nội dung cần tiếp tục được làm rõ, đặc biệt là các đề xuất về phân cấp, phân quyền trong quản lý hoạt động dầu khí.
Theo Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi, dự thảo thể hiện sự thay đổi đáng kể về mô hình quản lý khi đề xuất giao thêm thẩm quyền cho Petrovietnam ở một số nội dung như thẩm định, phê duyệt hoặc điều chỉnh hợp đồng dầu khí và một số thủ tục đầu tư.
Việc mở rộng thẩm quyền cần đi kèm với cơ chế kiểm tra, giám sát rõ ràng để bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước, tránh phát sinh khoảng trống về trách nhiệm hoặc những vướng mắc mới trong quá trình tổ chức thực hiện.
Bên cạnh đó, vai trò của Bộ Công Thương với tư cách cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực dầu khí cũng cần được xác định rõ hơn khi áp dụng mô hình quản lý mới, bảo đảm sự thống nhất giữa phân cấp, phân quyền và trách nhiệm giải trình.
Hoàn thiện thể chế để đáp ứng yêu cầu phát triển dài hạn
Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Dầu khí phải bám sát các chủ trương của Đảng về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia cũng như chiến lược phát triển ngành dầu khí trong giai đoạn mới.
Theo đó, dự thảo cần tiếp tục kế thừa những quy định đã phát huy hiệu quả của Luật Dầu khí năm 2022, đồng thời nghiên cứu các cơ chế mang tính đột phá hơn nhằm nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.
Một trong những định hướng được đặt ra là chuyển từ tư duy ưu đãi đầu tư sang xây dựng môi trường cạnh tranh ở tầm quốc tế; nghiên cứu cơ chế hợp đồng linh hoạt hơn đối với các mỏ tận thu; tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp trong quá trình triển khai dự án.
Song song với việc trao thêm quyền, dự thảo luật cũng phải bảo đảm cơ chế kiểm soát quyền lực minh bạch, phòng ngừa tiêu cực và xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong toàn bộ chuỗi quản lý hoạt động dầu khí.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng yêu cầu cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát tính đồng bộ của dự thảo với các quy định pháp luật hiện hành, đồng thời hoàn thiện các nội dung liên quan đến phân cấp, phân quyền giữa Chính phủ, Bộ Công Thương và Petrovietnam để tránh chồng chéo trong quá trình thực hiện.
Sau khi được tiếp thu, chỉnh lý, dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp chuyên đề về xây dựng pháp luật vào tháng 8. Kỳ vọng đặt ra không chỉ là tháo gỡ các điểm nghẽn hiện hữu mà còn xây dựng một khuôn khổ pháp lý đủ linh hoạt để ngành dầu khí thích ứng với xu hướng chuyển dịch năng lượng, nâng cao khả năng thu hút đầu tư và đóng góp bền vững hơn cho tăng trưởng kinh tế cũng như bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Minh Thành (t/h)
