Niềm tin dẫn dắt thị trường thực phẩm sạch online
Khác với thực phẩm bán tại siêu thị hay chợ truyền thống, thực phẩm sạch online chủ yếu được giao dịch thông qua Facebook, Zalo, TikTok hoặc các sàn thương mại điện tử nhỏ lẻ.
Người bán thường xây dựng hình ảnh bằng các câu chuyện đời thường: vườn rau sau nhà, mẻ cá mới đánh bắt, bếp ăn gia đình hay hành trình “bỏ phố về quê làm nông sản sạch”. Chính yếu tố cảm xúc này đã tạo dựng niềm tin, trở thành “chìa khóa” thúc đẩy quyết định mua hàng.
Chị Lê Kiều Thu, một người kinh doanh thực phẩm trực tuyến tại TP. HCM cho biết, việc bán hàng qua mạng xã hội mang lại nhiều thuận lợi hơn hẳn so với mở cửa hàng truyền thống.
Theo chị Thu, người bán không phải tốn chi phí thuê mặt bằng, cũng không cần thực hiện các thủ tục đăng ký phức tạp. Khách hàng chủ yếu đặt mua qua tin nhắn, thanh toán chuyển khoản và hàng được giao tận nơi. Mỗi ngày chỉ cần xử lý vài chục đơn cũng đã bảo đảm nguồn thu nhập ổn định.
Chị Thu cho rằng, việc giới thiệu sản phẩm với các cụm từ như “thực phẩm nhà làm”, “sạch”, “không hóa chất” khiến người tiêu dùng cảm thấy yên tâm hơn, đặc biệt là các gia đình có trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi.
Một chủ kênh “thực phẩm sạch” online khác cho biết, việc thường xuyên chia sẻ hình ảnh bữa ăn gia đình giúp khách hàng tin rằng sản phẩm bán ra đúng như những gì người bán sử dụng. Trong các buổi livestream, họ không chỉ quảng bá hàng hóa mà còn kể về đời sống cá nhân và hành trình khởi nghiệp, từ đó tạo cảm giác thân quen, gần gũi như đang mua hàng của người quen.
Ở góc độ người tiêu dùng, theo chị Đặng Thị Trang (phường Long Trường, TP. HCM): “Tôi mua thực phẩm sạch online vì thấy người bán thường xuyên livestream, quay quy trình sản xuất, chia sẻ cuộc sống gia đình rất thật. Nhìn vậy nên tin, chứ cũng không có giấy tờ gì để kiểm chứng. Ngoài ra, đặt hàng online thi tiện lợi, nhanh chóng hơn, chỉ mất thời gian ngắn để đặt, sau đó sẽ có người ship (vận chuyển – PV) đến tận nhà”.
Thực tế, niềm tin cá nhân đang thay thế các tiêu chí pháp lý trong nhiều giao dịch. Không ít người tiêu dùng sẵn sàng bỏ qua nhãn mác, hóa đơn, chứng nhận an toàn thực phẩm để đổi lấy cảm giác “ăn sạch”, “ăn lành”. Tuy nhiên, chính sự dễ dãi này đang vô tình tiếp tay cho một thị trường phát triển nhanh nhưng thiếu kiểm soát.
Theo ghi nhận, nhiều cơ sở bán thực phẩm online không đăng ký kinh doanh, không công bố chất lượng, không có giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Khi xảy ra sự cố, người tiêu dùng gần như không biết khiếu nại ở đâu, trách nhiệm thuộc về ai.
Khoảng trống quản lý và rủi ro người tiêu dùng phải gánh
Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Văn Lâm, chuyên gia an toàn thực phẩm, nhận định: “Thực phẩm sạch online hiện nay đang phát triển nhanh hơn tốc độ quản lý. Phần lớn giao dịch diễn ra trên không gian mạng, nhỏ lẻ, phân tán, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, giám sát. Trong khi đó, rủi ro an toàn thực phẩm vẫn hiện hữu như nhiễm vi sinh, tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, điều kiện bảo quản không đảm bảo”.
Theo ông Lâm, việc người bán tự gắn mác “sạch”, “hữu cơ”, “nhà làm” nhưng không có bất kỳ chứng nhận hay kiểm định độc lập nào là vấn đề đáng lo ngại. “Sạch” hiện nay chủ yếu là khái niệm do người bán tự định nghĩa, còn người mua thì tin bằng cảm tính.
Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Hiếu – Công ty Luật TNHH MTV Nguyễn Hiếu cho biết: "Pháp luật hiện hành đã có quy định về các điều kiện sản xuất, kinh doanh thực phẩm, áp dụng cho cả hình thức kinh doanh trực tiếp và kinh doanh trên môi trường trực tuyến (kinh doanh online). Tuy nhiên, việc thực thi trên thực tế còn gặp nhiều bất cập do người bán thường không đăng ký kinh doanh, sử dụng tài khoản mạng xã hội ẩn danh hoặc liên tục thay đổi thông tin. Khi xảy ra tranh chấp hoặc sự cố ngộ độc thực phẩm, việc truy xuất nguồn gốc, xác định chủ thể vi phạm và xử lý trách nhiệm pháp lý trở nên rất khó khăn, phức tạp."
Luật sư Hiếu nhấn mạnh, người tiêu dùng cần thận trọng khi lựa chọn sản phẩm thực phẩm, không nên chỉ dựa vào hình ảnh quảng cáo hay sự tin tưởng cá nhân.
“Người mua cần chủ động yêu cầu thông tin rõ ràng về nguồn gốc sản phẩm, giấy phép kinh doanh và các điều kiện pháp lý áp dụng đối với ngành, nghề kinh doanh có điều kiện (giấy phép con). Đồng thời, ưu tiên lựa chọn các đơn vị có đăng ký kinh doanh hợp pháp, có địa chỉ cụ thể và chịu trách nhiệm pháp lý rõ ràng khi xảy ra rủi ro” - Luật sư Hiếu khuyến nghị.
Thực phẩm sạch online là xu hướng tất yếu trong bối cảnh tiêu dùng số và nhu cầu sống xanh, sống khỏe ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, nếu niềm tin không đi kèm minh bạch và kiểm soát, xu hướng này có thể trở thành rủi ro cho chính người tiêu dùng. Đã đến lúc cần lấp đầy khoảng trống quản lý, đồng thời nâng cao nhận thức để thị trường thực phẩm sạch online phát triển đúng nghĩa, bền vững và an toàn.
Hoàng Bách
